Những câu chuyện giao thoa giữa lịch sử và kỹ thuật âm thanh, một trong số đó là hình ảnh Alan Blumlein: thiên tài kỹ sư Anh gắn với từ stereo mà chúng ta dùng hằng ngày qua phim, nhạc và thiết bị như tai nghe hay loa.
Mục Lục
Một vụ tai nạn và tổn thất lớn cho khoa học
Ngày 7 tháng 6 năm 1942, vùng Herefordshire, Anh. Thế chiến II đang căng thẳng. Không quân Hoàng gia Anh (RAF) gấp rút thử nghiệm radar H2S (radar quét mặt đất phục vụ ném bom đêm). Radar phát triển tại RAF Defford (West Midlands) về sau vẫn còn dấu ấn trong lịch sử hệ thống.
Vài giờ trước chuyến bay, thợ máy kiểm tra chiếc ném bom Halifax dùng cho đợt thử nhưng không siết chặt một bulông tappet ở động cơ cánh phải ngoài. Ở độ cao khoảng 300 feet, động cơ bốc lửa, lửa lan nhanh khiến máy bay lật và rơi úp. Toàn bộ tổ lái RAF và các kỹ sư dân sự trên khoang không kịp thoát.
Trong số các nạn nhân có Alan Blumlein, 38 tuổi, kiến trúc sư hệ thống radar H2S. Lúc đó ông đã nắm nhiều bằng sáng chế về mạch âm thanh và điện tử. Thủ tướng Winston Churchill đã ra lệnh không công bố tin ông chết, để tránh đưa tin “tốt lành” tới phe địch. Kiểm duyệt thời chiến khiến nhiều thành tựu của Blumlein suýt chìm vào quên lãng: nếu không vì chiến tranh và cái chết sớm, tên ông có thể được nhắc cùng tầm với Alexander Graham Bell hay Thomas Edison.
Blumlein pair và con đường tới stereo
Kỹ sư thu âm thường biết tới cặp micro Blumlein (Blumlein pair) và ý tưởng micro hai tai mô phỏng cách con người nghe: đó là phần di sản trực tiếp gắn với tên ông.
Blumlein sinh năm 1903 tại London. Chị gái kể ông tới 12 tuổi mới biết đọc; bản thân Blumlein đáp: đúng, nhưng khi đó đã thuộc nhiều phương trình bậc hai. Năm 7 tuổi ông sửa chuông cửa nhà và đưa cho cha một tờ “hóa đơn” ký Alan Blumlein, Electrical Engineer (mức phí thì không còn tài liệu). Năm 1933 ông cưới Doreen Lane, người được mô tả ngang tài ngang sức về trí tuệ.
Ý tưởng stereo bắt đầu từ một buổi xem phim
Mùa hè 1931, Blumlein cùng hôn thê Doreen xem phim. Ông bức xúc vì khi nhân vật trên màn hình di chuyển trái-phải, âm thanh vẫn phát từ một điểm cố định. Rạp thời đó đặt loa tùy chỗ, hiếm khi khớp với khung hình.
Ngày 14 tháng 12 năm 1931, ông nộp hồ sơ bằng sáng chế cho âm thanh binaural (lập thể); bằng được cấp tháng 6 1933 (lâu hơn thời gian ông “nghĩ ra” format). Tới 1935, Blumlein và nhóm tại EMI (sau này gắn với Abbey Road Studios) có hệ thống chiếu phim stereo hoạt động: âm thanh bám theo diễn viên. Tiếp đó ông phát triển cách khắc rãnh đĩa acetate để phát stereo: một thành rãnh cho kênh phải, một cho kênh trái. Câu chuyện thường được kể là các kỹ sư Bell Labs ở Mỹ, đầu thập niên 1940, vẫn miệt mài hệ thu-phát hai kênh mà không hay biết Blumlein đã có bằng cho hệ thống mà ông gọi là stereo.
Di sản hôm nay
Blumlein mất ở tuổi 38 trong tai nạn Halifax. Dù vậy, từ phim tới đĩa than và dàn nghe, từ micro tới kỹ thuật không gian, dấu vết của ông vẫn hiện diện.
