Không có một nhà phát minh duy nhất cho tai nghe. Hành trình của thiết bị này là câu chuyện tiến hóa từ quân sự và viễn thông tới văn hóa đại chúng: Sony Walkman (1979) giúp việc nghe nhạc cá nhân di động bùng nổ, nhưng gốc rễ còn nằm ở những thập niên trước đó. Ngày nay, từ tai nghe over-ear như AirPods Max 2 tới các bộ tai nghe on-ear kiểu cổ điển, chúng ta vẫn đang “đeo” lại một phần của lịch sử đó.
Mục Lục
Những ý tưởng đầu tiên: không phải để nghe nhạc
Electrophone (Anh, thập niên 1890)
Dịch vụ Electrophone cho phép thuê bao nghe trực tiếp buổi diễn ở nhà hát London tại nhà, qua cặp tai nghe lớn đặt dưới cằm gắn thanh đỡ — gần với “ống nhòm” cho tai, có dạng stereo nguyên thủy. Giai đoạn đó tai nghe gắn với vô tuyến và tổng đài điện thoại nhiều hơn là nhạc.
Ernest Mercadier (1891)
Kỹ sư Pháp Ernest Mercadier được cấp bằng sáng chế Hoa Kỳ cho máy thu điện thoại gọn, nhẹ (dưới khoảng 1¾ ounce), có đệm cao su bịt kín vào tai và giảm ồn ngoài — mô tả thích hợp đưa vào ống tai. Thiết kế gợi rất sớm dạng earbud hiện đại.
Tai nghe “đời mới”: từ nhà bếp tới Hải quân Mỹ
Nathaniel Baldwin (1910)
Baldwin ở Utah gửi nguyên mẫu tai nghe điện thoại tự chế tới Hải quân Mỹ; chất lượng vượt thiết bị sẵn có. Ông làm thủ công từng lô nhỏ trong nhà bếp nhưng vẫn được đặt hàng. Baldwin từ chối bằng sáng chế vì cho là chuyện nhỏ; không chuyển xưởng ra bờ Đông vì lý do cá nhân. Wireless Specialty Apparatus Co. dựng nhà máy tại Utah với điều khoản: không tăng giá tai nghe bán cho Hải quân.
Stereo thương mại và Koss
Sau Thế chiến II, stereo phổ biến dần. EMI ghi âm stereo năm 1957.
John Koss và SP-3 (1958)
John Koss (Koss Corp.) ra mắt tai nghe stereo thương mại SP-3: cup nhựa nâu, driver khoảng 3 inch, đệm xốp, headband kim loại. Lúc đó gần như không có tai nghe tiêu dùng phù hợp để nghe nhạc qua hệ nghe riêng tư của Koss. SP-3 trình làng hi-fi show Milwaukee 1958, được sao chép rộng và định hình dáng tai nghe nhiều năm sau.
Ghi chú: nhà lý thuyết Friedrich Kittler cho rằng phi công Luftwaffe trong Thế chiến II có thể là nhóm đầu gặp stereophony qua tai nghe: dẫn đường bằng sóng, chấm Morse tai trái và gạch tai phải tạo hiệu ứng “ping-pong”.
Walkman và thói quen nghe cá nhân
Năm 1979, Sony Walkman đưa nghe nhạc di động vào đời sống đô thị toàn cầu. Dòng chảy đó dẫn tới tai nghe nhét tai, over-ear và nghe nhạc số trên máy tính và điện thoại- ví dụ khi bạn chỉnh chế độ phát lossless trên ứng dụng desktop để tận dụng DAC ngoài.
Tóm lại
Lịch sử tai nghe là tổng hợp nhiều nhà phát minh và bối cảnh: từ Electrophone và Mercadier tới Baldwin, Koss và văn hóa portable audio. Thiết bị nhỏ giúp chặn ồn, nghe bình luận, hoặc “nhạc nền” riêng giữa phố xá; phần tiếp theo vẫn đang được viết bởi pin, Bluetooth và xử lý số.
